Baron Cygański

Event

Temat:: Baron Cygański
When:: 06.12.2008 - 06.12.2008 19.00 h - 22.30 h
Where:: Opera Bałtycka - Gdańsk
Kategoria:: Domy Operowe

Opis

Operetka Johanna Straussa

libretto Ignaz Schnitzer na podstawie powieści Móra Jókai Saffi
prapremiera Wiedeń, 24 października 1885

kierownictwo muzyczne Janusz Przybylski
inscenizacja, reżyseria i choreografia Emil Wesołowski
scenografia Janusz Sosnowski
kostiumy Magdalena Tesławska
przygotowanie chóru Jan Kurek
współpraca muzyczna Elżbieta Wiesztordt
premiera 15 grudnia 2007 roku

czas trwania ~3h / z dwiema przerwami

polska wersja językowa

Gdy Strauss trafił na dobry tekst – jak w przypadku „Zemsty” czy „Barona” – powstawały arcydzieła, ze słabymi tekstami, natomiast, nie umiał sobie poradzić. Być może Lucjan Kydryński odkrył powód, dla którego niektóre z operetek Sraussa cieszą się ogromną popularnością do dziś, inne zaś zaginęły jeszcze za życia artysty.

Baron cygański to idealne połączenie tekstu z muzyką. Na gruncie operetki był nowatorskim, mistrzowskim wręcz posunięciem. Pobyt w Budapeszcie i pierwszy kontakt z folklorem cygańsko – węgierskim sprawiły, że Strauss powrócił do Wiednia zafascynowany i przekonany, że pragnie stworzyć operetkę węgierską. Libretto napisał Ignacy Schnitzer w oparciu o nowelę Saffi wybitnego, węgierskiego pisarza – Maurycego Jokaia. Do tego należy dodać zapał dyrektora Theater an der Wien, który w obozie Cyganów koczujących pod miastem kupił oryginalny wóz z taboru cygańskiego łącznie ze starą ślepą szkapą, stroje cygańskie i wszelkie obozowe rekwizyty. Nasz obóz cygański – tłumaczył – musi wyglądać tak prawdziwie, aby widzowie po podniesieniu kurtyny odruchowo chwytali się za portfele. Pełna pasji, oddania, postawa każdego z nich zaowocowała wspaniałym sukcesem – bodajże największym triumfem w historii operetki.

treść
Na opuszczonej ziemi dawnego wojewody osiedlili się Cyganie. Legenda głosi, że jest tam zakopany skarb, ale nikt nie może go znaleźć. Powraca syn wojewody, Sandor Barinkay, z zamiarem osiedlenia się tam. Cyganka Czipra wróży mu, że znajdzie miłość i złoto. Aby przejąć majątek sąsiad, Żupan, chce wydać za niego swoją córkę, Arsenę. Ta jednak kocha się w Ottokarze i aby pozbyć się adoratora oświadcza, że wyjdzie tylko za barona. Okazuje się, że guwernantka (matka Ottokara) jest zaginioną żoną komisarza królewskiego, Carnery. Sandor idzie do obozu Cyganów, gdzie spotyka Cziprę i piękną Saffi. Są oni świadkami schadzki Arseny i Ottokara. Sandor wie już, że dziewczyna z niego zakpiła. Przyjmuje tytuł „barona cygańskiego” i wraca do Żupana. Na jego drwiny odpowiada, że zaręczył się z Saffi. Wybucha bójka między ludźmi Żupana a Cyganami. Nazajutrz Czipra opowiada mu sen, w którym dawny wojewoda wskazał miejsce skarbu. Wyruszają tam i wracają ze skarbem. Carnero chce zarekwirować kosztowności i aresztować Barinkaya. Jednak zjawia się książę, który wciela do wojska zarówno Barinkaya, jak i Żupana. Okazuje się, ze Saffi nie jest zwykłą Cyganką, ale – księżniczką. Cygański ślub jest nieważny, Sandor czuje się niegodny jej ręki. Wszyscy przenoszą się do Wiednia. W ostatnim akcie mężczyźni wracają z wojny. Żupan za zasługi zostaje mianowany dożywotnim dostawcą wieprzowiny, Ottokar dostaje rękę Arseny, a Sandor Barinkay dostaje prawdziwy tytuł barona, odzyskuje wszystkie swoje majętności i rękę Saffi.

streszczenie
akt I
Węgry, połowa XVIII w. Opuszczona ziemia, na której osiedlili się Cyganie. Po wielu latach do rodzinnego majątku powraca syn zmarłego wojewody – Sandor Barinkay. Komisarz królewski, Conte Carnero, oficjalnie przywraca mu prawo własności do opuszczonych ziem. Sandora wita Cyganka Czipra wróżbą o miłości i złocie, a także sąsiad, Żupan, który od dawna ma chęć na opuszczoną ziemię i na skarb dawnego wojewody, który gdzieś tu jest zakopany. Wpada na pomysł, aby wydać swą córkę Arsenę za młodego dziedzica. Żupan zaprasza gości do domu. Arsena przyjmuje Barinkaya bardzo chłodno, ponieważ kocha z wzajemnością Ottokara – syna swojej guwernantki. Ottokar nocami poszukuje owego skarbu, by móc oświadczyć się ukochanej. Okazuje się, że guwernantka, Mirabella, jest zaginioną żoną komisarza Carnery, a Ottokar jego synem. Arsena stawia przed Sandorem jeden warunek: musi on uzyskać tytuł barona, aby starać się o jej rękę. Zauroczonego młodzieńca to nie zniechęca. Póki co, musi opuścić dom Żupana. Spotyka Cziprę i piękną, młodą Cygankę, Saffi. Przypadkowo jest świadkiem schadzki Arseny i Ottokara, co wprawia go w rozgoryczenie. Barinkay bez wahania godzi się zostać wojewodą w obozie Cyganów. Z tytułem „barona cygańskiego” raz jeszcze staje przed Żupanem, który nie bierze na poważnie jego słów. Wówczas młody dziedzic ogłasza swoje zaręczyny z Saffi. Żupan czuje się urażony i dochodzi do bójki między jego ludźmi a Cyganami.

akt II
Nazajutrz Barinkay budzi się w obozie cygańskim jako baron i narzeczony Saffi. Czipra opowiada mu sen, w którym duch jego ojca wskazał jej miejsce ukrycia skarbu. Sandor niechętnie podąża za nią i ku swojemu zdziwieniu odnajduje skrzynię z kosztownościami. Do obozu przychodzi Żupan z workami pełnymi srebra. Chce odkupić ziemię od Barinkaya. Sandor odmawia (jest teraz bogaty i zamierza zamieszkać w majątku rodzinnym razem ze swoją żoną). Carnero, obecnie poplecznik Żupana, postanawia zarekwirować skarb i aresztować Barinkaya pod zarzutem nielegalnego związku z Saffi, lecz przybywa właśnie książę Homonay, który werbuje ochotników na wojnę. Sandor przekazuje na potrzeby armii znaleziony skarb i sam zgłasza się do służby. Książę wciela też do wojska Żupana i zabiera jego worki srebra. Zarządza również odwieźć panie do Wiednia, aby tam mogły bezpiecznie oczekiwać powrotu mężczyzn. Arsena i pani Carnero nie chcą jechać razem z Saffi, nazywają ją „cygańską przybłędą”. Wtedy Czipra wyznaje, że Saffi tak naprawdę jest księżniczką. Okazuje stosowne dokumenty. Książę wiedział o tym, pocałunkiem w rękę uznaje jej powrót do książęcego tytułu. Ślub Saffi i Barinkaya zostaje unieważniony, jako że teraz on czuje się niegodny jej ręki: „Małą Cygankę mogłem wiązać słowem, przed damą – muszę skłonić głowę!... Zapomnij, pani, i bywaj mi zdrowa!”. Odchodzi do szeregów Homonaya.

akt III
W Wiedniu Carnero wraz z kobietami oczekują powrotu zwycięskich oddziałów księcia. Pierwszy nadchodzi Żupan. Za jego zasługi książę mianuje go... dożywotnim dostawcą wieprzowiny dla armii. Ottokar, jako przyszły dziedzic po komisarzu Carnero, otrzymuje rękę Arseny. Natomiast Barinkay w uznaniu szczególnego bohaterstwa i poświęcenia dostaje tytuł barona, zwrot wszelkich majętności i – co najważniejsze – rękę zakochanej w nim księżniczki Saffi.

Venue

Miejsce:: Opera Bałtycka - Website
Street:: al. Zwycięstwa 15
ZIP:: 80-219
City:: Gdańsk
State:: Pomorskie
Country:

Opis

Z dziejów opery w Gdańsku i historii Opery Bałtyckiej

1646, 15 lutego – pierwszy spektakl operowy w Gdańsku. Z okazji przyjazdu królowej Ludwiki Marii, siłami artystów na co dzień działającym w teatrze na Zamku Królewskim w Warszawie, przedstawiono operę Le nozze d’Amore i di Psiche Marca Scacchiego. Dzieło wystawiono w rozbudowanej do trzech tysięcy miejsc Szkole Szermierczej.
Z tej samej okazji Michał Brunnerio skomponował operę Marte e Amore.

1695, listopad – trupa wdowy Veltenowej wykonała operę Walentego Medera Neron – pierwszą operę napisaną w Gdańsku.

1753 – impresario K. Ackermann uzyskał koncesję na prowadzenie teatru. Początek regularnego wystawiania oper i pantomim baletowych.

1774 - otwarcie nowego budynku teatralnego, który zastąpił salę Szkoły Szermierczej.

1789 – 7 lat po wiedeńskiej prapremierze gdańszczanie po raz pierwszy mogli zobaczyć Uprowadzenie z seraju Mozarta (kolejne premiery mozartowskie: Czarodziejski flet –1794, Don Giovanni - 1796, Wesele Figara – 1798, Łaskawość Tytusa – 1807)

1801, 3 sierpnia – otwarcie nowego teatru na Targu Węglowym, ze względu na charakterystyczną kopułę nazywanego "młynkiem".

1804 – występy baletu z Warszawy (balet gdański zawiesił działalność w 1788)

1809 – inauguracja działalności Instytutu Teatralno-Wokalnego

1811 – występy trupy Wojciecha Bogusławskiego, która zaprezentował m.in. Cud mniemany

1822 – kilka miesięcy po berlińskiej prapremierze, gdańska premiera Wolnego strzelca Webera

1882 – pierwsze wystawienie Pierścienia Nibelunga Wagnera przez trupę Angelo Neumanna

1909, 11 sierpnia – inauguracja Opery Leśnej w Sopocie (opera Kreutzera Nocny obóz w Grenadzie)

1914 luty - decyzja o budowie budynku Tattersaal (na zdjęciu poniżej)

1914 kwiecień - poożenie kamienia węgielnego

1915 wrzesień - zakończenie budowy, oddanie budynku do użytku

1915, 23 października - pierwszy koncert symfoniczny w Tattersaal

1926 – Objazdowa Opera Warszawska zaprezentowała w sali Sopockiego Domu Zdrojowego m.in. Halkę Moniuszki

1945 – zniszczenie przez wojsko radzieckie wszystkich scen w Gdańsku

1949, 24 sierpnia – powołane z inicjatywy Iwo Galla Studio Muzyczno-Dramatyczne wystawia Halkę

1949 – 1959 – działalność, pod kierunkiem Zygmunta Latoszewskiego, Studia Operowego

1950, 28 czerwca – pierwsza premiera studia Operowego, uważana za początek historii Opery Bałtyckiej - Eugeniusz Oniegin Czajkowskiego;

1952, 15 marca – pierwsza premiera baletowa (Pory roku Głazunowa)

1953, 1 maja – studio operowe i Orkiestra Filharmoniczna łączą się w Państwową Operę i Filharmonię Bałtycką

1954/1955 – przebudowa sceny i zaplecza; adres instytucji: Teatr Wielki w Gdańsku ul. Rokossowskiego

1958 – występy Opery Bałtyckiej na festiwalu Warszawska Jesień (Peter Grimes, Krakatuk, Dafnis i Chloe)

1960 - występy Opery Bałtyckiej na festiwalu Warszawska Jesień (Harnasie, Cudowny mandaryn - zdjęcie)

1973 – 1982 – przebudowa budynku; powstaje foyer; adres instytucji: Gdańsk-Wrzeszcz, al. Zwycięstwa

1994 – rozdzielenie Opery Filharmonii, które stają się samodzielnymi instytucjami

2000, 20 lutego – pierwsza w Gdańsku powojenna premiera opery Wagnera (Tannhäuser)

2003, październik – grudzień – modernizacja widowni

2004 – I Świętojańskie Noce Muzyki Operowej – festiwal koncertowych i semi-scenicznych wykonań oper w kościele św. Jana

2005 – pierwsza w Gdańsku powojenna premiera opery Richarda Straussa Kawaler srebrnej róży

dyrektorzy naczelni
Bohdan Podhorski-Piotrowski (1950 - 1951)
Tadeusz Rybowski (1952 – 1970)
Jerzy Procner (1970 – 1971)
Zbigniew Makuszewski (1971 – 1973)
Maciej Krzyżanowski (1973 – 1977)
Włodzimierz Nawotka (1978 – 1991)
Andrzej Sławomir Kiełbowicz (1991 – 1993)
Barbara Żurowska-Sutt (1993 – 1995)
Włodzimierz Nawotka (1995 - 2007)
Marek Weiss (od 2008)

dyrektorzy artystyczni
Zygmunt Latoszewski (1950 – 1952)
Kazimierz Wiłkomirski (1952 – 1955)
Zygmunt Latoszewski (1955 – 1961)
Jerzy Katlewicz (1961 – 1968)
Jerzy Procner (1968 – 1972)
Zbigniew Chwedczuk (1972 – 1981)
Wojciech Rajski (1981 – 1982)
Bogusław Madey (1982 – 1983)
Janusz Przybylski (1984 – 1990)
Andrzej Sławomir Kiełbowicz (1991 – 1993)
Barbara Żurowska-Sutt (1993 – 1995)
Andrzej Knap (1995 – 1999)
Krzysztof Słowiński (2000 – 2002)
Jose Maria Florencio (od 2008)

kierownictwo Baletu
Janina Jarzynówna-Sobczak (1949 - 1976)
Gustaw Klauzner ((1976 – 1988)
Walery Niekrasow (1988 – 1992)
Bożena Kociołkowska (1992 – 1993)
Bronisław Prądzyński (1993 – 1996)
Marek Andrzej Stasiewicz (1996 – 1999)
Sławomir Gidel (od 1999 - 2007)
Anna Krzyśków (luty 2008)
Roman Komassa (od maca 2008)

kierownictwo Chóru
Roman Kuklewicz (1950 – 1953)
Leon Snarski (1954 – 1958)
Zbigniew Bruna (1958 – 1959)
Tadeusz Jakubowski (1959 – 1963)
Jerzy Michalak (1964 – 1966)
Wiesław Czerski (1967 – 1971)
Andrzej Bachleda (1972 – 1975)
Wiesław Czerski (1975 – 1976)
Kazimierz Skrzyński (1976)
Henryk Czyżewski (1977 – 1980)
Józefa Siudaczyńska (1980 – 1983)
Janusz Łapot (1983 – 1997)
Elżbieta Wiesztordt (1997 - 2007)
Jan Kurek (2007)
Dariusz Tabisz (od 2008)

Osobom zainteresowanym historią gdańskiej opery polecamy następujące pozycje:

• wydawnictwa jubileuszowe Opery Bałtyckiej

Państwowa Opera i Filharmonia Bałtycka w Gdańsku. W 25-lecie istnienia, redakcja: B. M. Jankowski, Gdańsk, 1971; w albumie m.in.: opis dziejów Opery i Filharmonii w tekstach Wandy Obniskiej, Józefa Kańskiego. Lecha Mokrzeckiego, Michała Misiornego; wykaz premier z lat 1950 – 1970 ze zdjęciami i informacjami o realizatorach i wykonawcach, lista pracowników z roku 1970, rejestry gościnnie występujących artystów, wyjazdów krajowych i zagranicznnych;

Państwowa Opera i Filharmonia Bałtycka 1945 – 1985, redakcja: A. Czekanowicz, Gdańsk 1985 – a w nim: kalendarium z wykazem premiera opracowane przez Andrzeja Januszajtisa, historia Filharmonii nakreślona przez Wandę Obniską, dzieje baletu przedstawione przez Janinę Jarzynównę-Sobczak, wywiad Barbary Kanold z ówczesnym kierownikiem baletu Gustawem Klauznerem, fragmenty nigdzie indziej niepublikowanego dziennika Zygmunta Latoszewskiego, zdjęcia ze wszystkich spektakli;

Państwowa Opera Bałtycka 1950-2000, redakcja: van Snake, Gdańsk 2000 – wykaz premier od roku 1950 ze szczególnym uwzględnieniem okresu od 1984 do 1999, wykaz dyrektorów i realizatorów tworzących od 1984 do 1999, liczne zdjęcia, rysunki, wyimki z recenzji, katalog wystawy 50 lat Opery Bałtyckiej;

• 200 lat teatru przy Targu Węglowym, redakcja: J. Ciechowicz

• Rozmowy o tańcu – wywiad-rzeka z Janiną Jarzynówną-Sobczak, przeprowadzony u schyłku życia artystki przez Barbarę Kanold

Mój Brat Mozart

Baron Cygański

Event

Opis

Operetka Johanna Straussa

Venue

Opis